İçeriğe atla
Mutfak Sözlüğü

Balık Sosu

Diğer adları: Fish Sauce, Nam Pla (Tayland), Nước Mắm (Vietnam), Patis (Filipinler)

Balık Sosu nedir? Güneydoğu Asya (özellikle Tayland ve Vietnam) mutfaklarının vazgeçilmez sıvı altını olan, küçük deniz balıklarının (genellikle hamsi) ve deniz tuzunun ahşap fıçılarda aylar hatta yıllarca fermente edilmesiyle elde edilen kehribar renkli bir sos çeşididir. Tek başına kokusu oldukça sert ve keskin olsa da, yemeklere eklendiğinde o balık kokusu sihirli bir şekilde kaybolur; geriye çok derin, karmaşık ve yemekleri seviye atlatan tuzlu bir "umami" şöleni kalır.

Cam şişede amber renkli, yoğun kıvamlı balık sosu, Güneydoğu Asya mutfağının temel çeşnisi olarak duruyor.

1Tek bakışta

Beslenme tipi
PesketaryenKetoPaleoYağsız
Tat profili
TuzluDünyeviDerin UmamiKeskin FermenteKaramelimsi
İdeal mevsim
4 Mevsim
100 gram için kalori ve makro
kcal
35
Karb
3g
Protein
5g
Yağ
0g

2Balık Sosu Nasıl Yenir ve Mutfakta Nasıl Kullanılır?

Güneydoğu Asya'da tuzu tek başına kullanmak nadirdir; tuzluluk, derinlik ve gövde sağlamak için hemen her tarifin kalbinde balık sosu bulunur. Hem pişirmede hem de dipsos olarak kullanılır.

Wok Tavada Sote (Stir-Fry): Özellikle meşhur "Pad Thai"nin (Tayland Usulü Noodle) tatlı-ekşi-tuzlu lezzet omurgasını oluşturan, demirhindi ve palmiye şekeriyle birlikte kullanılan ana sosdur.
Taze Salata ve Dipsoslar (Nuoc Cham): Vietnam'ın meşhur dipsosu "Nuoc Cham"ın temelidir; balık sosu, su, şeker, lime suyu, ince doğranmış acı biber ve sarımsak çırpılarak spring roll (taze rulo) veya ızgara etler için bağımlılık yapan bir tatlı-ekşi sosa dönüşür.
Batı Mutfaklarında Gizli Ajan: Çorbalar, yahniler, domates sosları veya et marinasyonlarına 1-2 damla eklendiğinde balık kokusu vermeden, malzemenin kendi içindeki "et" ve "toprak" aromasını maksimum seviyeye (Umami) çıkartır.

3Balık Sosunun Besin Değeri ve Mutfaktaki Yeri

Balık sosu, hamsi gibi küçük balıkların tuzla aylarca fermente edilmesiyle yapılan Güneydoğu Asya sosudur; tuz ve umaminin bir arada geldiği sıvı bir çeşnidir.

100 gramda: 35 kcal, 3 g karbonhidrat, 5 g protein ve 0 g yağ. Çok tuzlu olduğu için tarife çay kaşığı ya da yemek kaşığıyla girer.
Tat ve koku: Tuzlu, derin umami, keskin fermente ve hafif karamelimsi. Şişeden kokusu serttir, pişince yemeğin içinde kaybolur ve yalnız derinlik bırakır.
Mutfaktaki yeri: Pad Thai gibi wok sotelerinde ana sos, Vietnam'ın nuoc cham dipsosu; bolognese ya da yavaş pişen dana yahniye 1 çay kaşığı.

Balık sosunu evde deneyeceğiniz balık yemeklerini, pişirme yöntemine göre ayırdığımız balık tarifleri rehberimizde bulabilirsiniz.

4Sıkça Sorulan Sorular

Balık sosu nedir?

Küçük deniz balıklarının (genellikle hamsi) deniz tuzuyla birlikte aylarca, hatta yıllarca fermente edilmesiyle elde edilen kehribar renkli sıvı bir sostur. Tayland ve Vietnam başta olmak üzere Güneydoğu Asya mutfaklarının temel tuz ve umami kaynağıdır.

Balık sosunun tadı nasıldır?

Tat profili tuzlu, dünyevi ve karamelimsi notaların üzerine kurulu derin bir umamidir; fermantasyondan gelen keskin bir kenarı da vardır. Şişede kokusu sert gelir, ancak ateşi gördüğü veya limon/lime asidiyle buluştuğu anda o keskinlik uçar.

Balık sosu mutfakta nasıl kullanılır?

Pad Thai gibi wok sotelerde demirhindi ve palmiye şekeriyle birlikte ana sos olarak kullanılır; Vietnam'ın Nuoc Cham dipsosunda su, şeker, lime suyu, sarımsak ve acı biberle çırpılır. Bolognese, chili con carne veya yavaş pişen dana yahniye eklenen 1 çay kaşığı da balık tadı bırakmadan lezzeti derinleştirir.

Balık sosu nasıl saklanır?

Açılmadan önce serin, kuru ve doğrudan güneş almayan bir kilerde uzun yıllar durur. Açıldıktan sonra yoğun tuzu sayesinde oda sıcaklığında da bozulmaz; yine de aromasını 1-2 yıl korumak için kapağı sıkıca kapatılıp buzdolabında saklanması en doğrusudur.

Balık sosunun diğer isimleri nelerdir?

Uluslararası raflarda fish sauce adıyla satılır. Tayland'da nam pla, Vietnam'da nước mắm, Filipinler'de ise patis olarak bilinir.

Balık sosu keto ve paleo beslenmeye uygun mu?

Pesketaryen, keto ve paleo düzenlerine uygundur ve yağsızdır. Besin değeri 35 kcal olup 3 g karbonhidrat, 5 g protein ve 0 g yağ içerir.

Sorumluluk Reddi ve Şefin Notu: Bu bölüm mutfak bilgisidir; tıbbi bir tavsiye değildir. Balık sosu oldukça yüksek sodyum (tuz) içerir; tansiyon ve böbrek hastalarının porsiyon kontrolüne uyması şarttır. Doğrudan balık özütü olduğu için deniz ürünleri alerjisi olan bireyler kesinlikle tüketmemelidir. Satın alırken içeriğine mutlaka bakın; iyi bir balık sosunun içeriğinde sadece "Hamsi (Anchovy/Balık özü), Deniz Tuzu ve belki çok az şeker" olmalıdır. Eklenen MSG veya koruyucular sosun kalitesini düşürür.

5Nasıl saklanmalı?

Açılmadan Önce: Serin, kuru ve doğrudan güneş ışığı almayan kiler gibi bir ortamda uzun yıllar muhafaza edilebilir.

Açıldıktan Sonra: Yoğun tuzluluğu sayesinde bozulmaya karşı son derece dirençlidir. Oda sıcaklığında kilerde rahatlıkla saklanabilir, ancak tazeliğini ve aroma kompleksini daha uzun süre (1-2 yıl) koruması için kapağını sıkıca kapatarak buzdolabında saklanması en doğrusudur.

6Şefin notu

Balık sosunun şişesini ilk açıp kokladığınızda paniğe kapılmayın! Keskin ve ağır bir kokusu vardır, ancak ateşi gördüğü veya asitle (limon/lime) birleştiği an o koku tamamen uçar gider. Şefin Sırrı: Sadece Asya yemekleri yapmak zorunda değilsiniz. İtalyan usulü bir Bolognese sosu (kıymalı makarna sosu) yaparken, chili con carne pişirirken veya yavaş pişen bir dana yahniye sadece 1 çay kaşığı balık sosu eklerseniz kimse yemeğin içinde balık sosu olduğunu anlamayacak, ancak yemeğin lezzeti bir Michelin restoranı seviyesinde "derinleşecek" ve tuzluluk profili patlayacaktır! MSG'nin doğal halidir!

Gezginbirchef logosu
Gezginbirchef

Tarifi denediniz mi? Aklınıza takılanı sorun

Malzeme değişimi, pişirme süresi, kıvam… Takıldığınız yeri yazın, Gezginbirchef mutfağından yanıtlayalım.

Sorular ve yanıtlar herkese açık: sizin sorunuz, aynı yerde takılan bir başkasının da işine yarıyor.

Bu tarif için henüz soru yok. İlk soruyu siz sorun.

Adınızı, e-postanızı, sorunuzu ve IP adresinizi yalnızca sorunuzu yanıtlamak, yanıt geldiğinde size haber vermek ve spamı önlemek için işliyorum. E-posta adresiniz yayınlanmaz, hiçbir bültene ya da pazarlama listesine eklenmez, üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Size yalnızca sorunuzun yanıtı ulaşır; bu bir ticari ileti değildir. Sorular yayımlanmadan önce okunur. İşaretiniz tarih ve metin sürümüyle birlikte kayda geçer; dilediğiniz zaman sorunuzun ve bilgilerinizin silinmesini isteyebilirsiniz. KVKK Aydınlatma Metni