Çi Börek Tarifi: Katmanlı Çıtır Lezzet
Yemek Tarifleri
⚠ Gluten
Çi Börek tarifi, Tatar mutfağının Türkiye'ye armağanı, çıtır çıtır dış kabuğun içinde sulu kıymalı harcı saklayan ve ısırıldığı an buharın yüzünüze yükseldiği o efsanevi sokak lezzetinin ev usulü versiyonu. Doğru yazımı "çi börek" ya da bitişik "çibörek"tir; halk arasında "çiğ börek" olarak da bilinmesine rağmen bu yazım Türkçe "çiğ" (pişmemiş) kelimesiyle karıştırılmasından kaynaklanan bir yanılgıdır. Eskişehir, Polatlı ve Ankara'nın Tatar mahallelerinde adeta bir kültürel miras gibi yaşatılan bu lezzet, doğru hamur kıvamı ve doğru yağ sıcaklığıyla evde de tıpkı meşhur Tatar lokantalarındaki gibi yapılabilir. Yıllar içinde Tatar büyükannelerden öğrendiğim teknikleri ve onlarca farklı versiyonu denedikten sonra fark ettim ki çi böreğin sırrı abartılı malzemelerde değil; tam ölçü unla su, ince açılan hamur, içine konulan minik su damlasıyla sulu kalan kıyma ve tam 175 derecedeki yağda gizli.
Ben çi börek yaparken hamurun kıvamına ve iç harca eklenen "su" detayına özellikle dikkat ediyorum. Tatar büyükannelerin sırrı şudur: hamur ne çok sert ne de yumuşak olmalı, kulak memesi kıvamından biraz daha sert olacak ki ince açılınca yırtılmasın ama kıvama gelirken esnek kalsın. İç harca eklenen 2-3 yemek kaşığı su ise çi böreğin asıl ruhudur; bu su pişerken buhara dönüşür ve böreğin balon gibi şişmesini, ısırıldığında o meşhur sıcak buharın çıkmasını sağlar. Bu iki detay çoğu zaman atlansa da çi böreğin asıl karakterini en çok burada hissediyorsunuz.
Halil Şımır'nın Notu📋 TARİF ÖZETİ
75 dk
TOPLAM SÜRE
50 dk
HAZIRLIK
25 dk
PİŞİRME
4
KİŞİLİK
285
KCAL
- Zorluk Orta
- Mutfak Tatar Mutfağı (Kırım Kökenli)
- Mevsim Her Mevsim
- Puan
🥗 BESİN DEĞERLERİ
1 porsiyon
1.4g
Lif
380mg
Sodyum
1g
Şeker
28mg
Kolesterol
22mg
Kalsiyum
1.8mg
Demir
💡 BİLİYOR MUYDUNUZ?
- Protein: 100 gramda yaklaşık 6.4 g bulunur.
- Lif: 100 gramda yaklaşık 1.4 g bulunur.
- Demir: 100 gramda yaklaşık 1.8 mg bulunur.
- "Çi börek" ismi Türkçe "çiğ" (pişmemiş) kelimesinden değil, Kırım Tatarcası "çiy/çi" kelimesinden gelir; bu kelime Tatar dilinde "ham hamur" ya da "yağda hızlı pişirilen hamur" anlamına gelir, etin çiğ olduğu anlamına asla gelmez.
- "Çiğ börek" yazımı yaygın bir yazım yanılgısıdır; doğrusu "çi börek" ya da bitişik "çibörek"tir. TDK ve Kırım Tatar dernekleri resmi yazım olarak bu formu kabul eder.
- Çi böreğin anavatanı Kırım Tatar mutfağıdır ve 1944 Sürgünü sonrası Eskişehir, Polatlı ve Ankara'ya yerleşen Tatarlar bu lezzeti Türkiye'ye taşımıştır.
- Eskişehir, Türkiye'nin "çi börek başkenti" olarak bilinir ve şehirde sadece çi börek satan onlarca Tatar lokantası bulunur.
- Çi börek, ısırıldığında içinden çıkan sıcak buhar yüzünden Tatar mutfağında "şişen börek" olarak da anılır; doğru pişirilen çi börek mutlaka şişmelidir.
- Türkiye'de çi börek geleneği o kadar güçlüdür ki Eskişehir'in 1 Eylül "Tatar Çi Böreği Festivali" her yıl binlerce ziyaretçi çeker.
🧅 Malzemeler
4
kişilik
▸ Hamuru için
- 5 su bardağıun
- 1,5 su bardağısu (oda sıcaklığında)
- 1 tatlı kaşığıtuz
▸ İç harcı için
- 400 gramkıyma (orta yağlı dana)
- 1 adetkuru soğan (incecik doğranmış)
- 2-3 yemek kaşığısu
- 1 çay kaşığıtuz
- ½ çay kaşığıtaze çekilmiş karabiber
▸ Hamuru açmak için
- 2 yemek kaşığıun (tezgah için)
▸ Kızartmak için
- Bol sıvı yağ (ayçiçek yağı)
👨🍳 Çi Börek: Tatar Usulü Çibörek Nasıl Yapılır?
1
Çi böreğin kalbi olan hamuru hazırlamakla başlayın: geniş bir yoğurma kabına 5 su bardağı unu eleyerek alın, ortasını havuz gibi açın ve içine 1 tatlı kaşığı tuzu serpiştirin. 1,5 su bardağı oda sıcaklığındaki suyu yavaş yavaş, azar azar ekleyerek elinizle merkez dışa doğru yoğurmaya başlayın; suyu birden boca etmek yerine kademeli eklemek topaklanmayı önler ve unun her tanesinin eşit hidrasyon almasını sağlar.
2
Hamuru ele yapışmayan, kulak memesinden biraz daha sert ama esnek bir kıvama ulaşana kadar 8-10 dakika boyunca kuvvetlice yoğurun; çi börek hamurunun bu sertliği bilinçlidir, çünkü hamur ince açıldığında yırtılmadan dayanabilmesi için gluten yapısının iyice gelişmiş olması gerekir, gevşek hamur açma sırasında parçalanır ve kızartmada yağ emer.
3
Yoğurulan hamurun üzerini streç filmle ya da nemli bir mutfak beziyle sıkıca örterek 40 dakika boyunca oda sıcaklığında dinlendirin; bu dinlenme adımı kesinlikle atlanmamalı çünkü gluten ağı bu sürede gevşeyerek hamurun çekmeden, esnemeyle kolayca açılmasını sağlar, dinlendirilmeyen hamur açarken sürekli geri çeker ve istediğiniz inceliği yakalayamazsınız.
4
Hamur dinlenirken iç harcı hazırlayın: 400 gram kıymayı geniş bir kaba alın, 1 adet kuru soğanı çok ince doğrayın (rendelemek de mümkün ama incelik çi böreğin sırrıdır, soğan iri kalırsa pişmez ve böreği bozar) ve kıymanın üzerine ekleyin. 1 çay kaşığı tuzu, 1/2 çay kaşığı karabiberi ve son olarak 2-3 yemek kaşığı suyu ilave edip elinizle iyice yoğurun.
5
Suyu eklemek çi böreğin Tatar büyükannelerden gelen efsane sırrıdır; bu su pişerken kıymadan buhara dönüşür ve böreğin balon gibi şişmesini sağlayarak ısırıldığında o meşhur sıcak buhar etkisini yaratır, su eklenmeyen harç kuru kalır ve börek pişince düz, sıkışık bir doku verir. Hazır harcı buzdolabına kaldırarak şekillendirme aşamasına kadar dinlendirin, bu sırada baharatlar kıymaya işler.
6
Dinlenmiş hamuru hafif unlanmış tezgaha alıp toparlayın ve eşit 20 parçaya bölerek küçük bezeler oluşturun. Tüm bezeleri yine streç film ya da nemli bezle örtün, üstü açık kalan hamur kabuk bağlar ve açma aşamasında çatlar.
7
Bir bezeyi alıp tezgaha hafifçe un serpip merdaneyle yaklaşık bir karış çapında, yaklaşık 18-20 cm çaplı yuvarlak ve olabildiğince ince (1-2 mm) bir daire halinde açın; ne kadar ince açarsanız kızartmada o kadar iyi şişer ve dış kabuk o kadar çıtır olur. İlk açmalarınız mükemmel olmasa da pratik yaptıkça hızınız artar, telaş etmeyin.
8
Açtığınız hamurun yarısına (yarım ay olacak şekilde) hazırladığınız kıymalı harçtan yaklaşık 1,5-2 yemek kaşığı yayın; harcı çok kalın koymak böreğin pişerken patlamasına, çok az koymak ise hamurun ağır basarak böreği lezzetsiz bırakmasına neden olur. Harç kenara 1,5-2 cm boşluk bırakacak şekilde dağıtın, kenarlara harç bulaşırsa hamur yapışmaz ve kızartmada açılır.
9
Hamurun boş kalan diğer yarısını harcın üzerine kapatarak yarım ay yani "D" şekli oluşturun, kenarlarına parmaklarınızla bastırarak iyice yapıştırın. Ardından bir çay tabağının kenarını ya da pizza ruletini kullanarak kenarları kesin ve düzgün bir yarım ay formu yakalayın; bu kesim adımı estetik amacının yanı sıra kenarların tam kapanmasını ve kızartmada açılmamasını da garantiler.
10
Tüm bezeleri aynı şekilde açıp doldurarak böreklerin tamamını şekillendirin, hazırladığınız çi börekleri yağlı kağıt serili tepsiye dizip üstünü nemli bezle örtün ki kızartmaya kadar kurumasınlar.
11
Geniş ve derin bir tavaya bol sıvı yağı koyup 175 dereceye, yani içine atılan minik bir hamur parçasının dibe inmeden cızırdayarak yüzeye çıktığı sıcaklığa kadar ısıtın; çi börek için doğru yağ sıcaklığı kritiktir çünkü çok kızgın yağ dış kabuğu hızla yakarken iç pişmez, çok ılık yağ ise börek tarafından emilerek yağlı, çıtırsız bir sonuç çıkarır.
12
Çi börekleri kızgın yağa nazikçe, kalabalık etmeden 2-3 adet halinde bırakın ve yaklaşık 1-2 dakika bir tarafı, sonra bir kevgirle ters çevirip 1-2 dakika diğer tarafı altın sarısı renge gelene kadar kızartın. Doğru pişirilen çi börek mutlaka balon gibi şişmelidir, şişmiyorsa hamur çok kalın açılmış ya da kenarları tam kapanmamış demektir.
13
Kızaran börekleri kevgirle alıp kağıt havlu serili tabağa yerleştirip fazla yağını süzdürün ve hiç bekletmeden, dumanı üzerinde tüterken servis edin; çi börek soğudukça çıtırlığını kaybedip lastiksi bir dokuya bürünür, bu yüzden Tatar lokantalarında bile sürekli taze kızartılarak servis edilir. Yanına bir bardak köpüklü ayran, taze maydanoz, dilim limon ya da turşu koyarak ikram edin; bu klasik üçlü çi böreğin yağlı tokluğunu mükemmel dengeleyip lezzeti zirveye taşır.
💡 Püf Noktaları ve Pratik İpuçları
Hamurun kıvamı kulak memesinden biraz daha sert olmalı, gevşek hamur açarken yırtılır ve kızartmada yağ emer.
Hamuru mutlaka 40 dakika dinlendirin, dinlenmeyen hamur sürekli geri çeker ve incelik tutturulamaz.
Soğanı incecik doğrayın, iri parçalar pişmez ve böreği bozar; tercih ederseniz rendeleyebilirsiniz.
İç harca 2-3 yemek kaşığı su eklemeyi atlamayın, bu çi böreğin balon gibi şişmesini ve içerideki buhar etkisini yaratan sırrıdır.
Hamuru olabildiğince ince (1-2 mm) açın, kalın hamur şişmeyi engeller ve böreğin lezzet dengesini bozar.
Kenarları çay tabağı veya pizza ruletiyle kestiğinizden emin olun, kenar tam kapanmazsa kızartmada açılır.
Yağ sıcaklığını 175 derecede tutmak şart; daha düşük yağ böreği yağlı yapar, daha yüksek yağ dışı yakar içi çiğ bırakır.
Tencereyi kalabalık etmeyin, bir seferde maksimum 2-3 börek kızartın yoksa yağ sıcaklığı düşer.
Kızaran börekleri hemen servis edin, çi börek bekledikçe çıtırlığını kaybeder.
Dondurmak isterseniz kızartmadan önce yağlı kağıt arasına dizip dondurun, kullanırken çözmeden direkt yağa atın.
Klasik Tatar tarifinde hamura yumurta veya yağ konmaz; eklemek dokuyu değiştirir ve otantik karakterden uzaklaştırır.
Tavuklu, peynirli veya patatesli versiyonlar da yapılabilir ama klasik Tatar çi böreği sadece kıymalı olarak kabul edilir.
Yanında ayran kesinlikle olmazsa olmazdır, çi börek-ayran ikilisi geleneksel uyumdur.
🧊 Saklama Koşulları ve Raf Ömrü
Buzdolabı
2-3 gün (kızartılmış halde)
Dondurma
2 ay (kızartılmamış, ham haliyle)
Oda Sıcaklığı
4-6 saat
Servis Sıcaklığı
Sıcak (taze kızartılmış)
Yeniden Isıtma
180 derece fırında 5-7 dakika veya hava fritözünde 4-5 dakika (mikrodalga ÖNERİLMEZ, çıtırlığını kaybeder)
Bozulma Belirtisi
Ekşi koku, hamurda yumuşama, et kısmında renk değişimi
Saklama Yöntemi
Hava almayan kapta, aralarına yağlı kağıt koyarak buzdolabında
Dondurmadan Çözme
Çözmeden direkt 175 derece yağa atılarak kızartılır
Servis Önerileri
Çi Börek mutlaka sıcak, taze kızartılmış halde, dumanı üzerinde tüterken servis edilir; geleneksel Tatar lokantalarında bile her sipariş anında kızartıldığı için bu lezzetin asıl ruhu tazeliktedir. Servis tabağına 2-3 adet yan yana dizip üzerine ince bir tutam taze kıyılmış maydanoz serpin, yanına bir kase köpüklü ayran (geleneksel kıyışla, hafif tuzlu olanı), birkaç dilim limon ve turşu koyarak ikram edin. Limonun asitli ferahlığı kıymanın yağlı tokluğunu kırarken, ayranın serinliği çi böreğin sıcaklığıyla muhteşem bir kontrast oluşturur. Misafir sofralarında, ramazan iftarlarında, hafta sonu kahvaltılarında ya da bayram ziyaretlerinde sofranın yıldızı oluverir. Eskişehir geleneğinde çi börek genellikle ikindi öğünü olarak çay yerine ayranla tüketilir, modern menülerde ise mezeli sofraların yanında ana yemek olarak konumlanır.
📖 TARİHÇE & HİKAYE
Çi Börek, Kırım Tatar mutfağının binlerce yıllık geleneklerinden biri ve Türkiye'ye 1944 sürgününün acı ama zengin kültürel mirasıyla taşınmıştır. İsmindeki "çi" kelimesi Türkçe "çiğ" (pişmemiş) anlamına gelmez; Kırım Tatarcasında "çiy" ya da "çi" "ham hamur" anlamına gelen bir kelimedir ve böreğin mayasız, hızlı pişen hamurunu tanımlar. Halk arasında "çiğ börek" şeklindeki yaygın yazım yanılgısı bu kültürel-dilsel bağlamı kaybetmekten kaynaklanır.Kökleri Orta Asya bozkırlarındaki Türk göçebe mutfağına uzanan bu lezzet, Kırım'a Altın Orda dönemine (13-15. yüzyıl) doğru yerleşmiş ve Kırım Tatar mutfağının imzası haline gelmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrası 1944'te Stalin döneminde yaşanan zorunlu Kırım Tatar sürgününde Türkiye'ye sığınan Tatar aileler, başta Eskişehir, Polatlı, Konya ve Ankara olmak üzere İç Anadolu'ya yerleşti ve Tatar mutfağını da yanlarında getirdi.Eskişehir'in Alpu, Çifteler ve Mahmudiye ilçeleri Tatar nüfusunun yoğunlaştığı yerler olarak Türkiye'nin "çi börek başkenti" haline geldi; bugün Eskişehir sokaklarında onlarca Tatar lokantasında her gün taze çi börek pişirilmekte, şehir 1 Eylül "Tatar Çi Böreği Festivali" ile bu mirasın tadını yaşatmaktadır. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren İstanbul, Ankara ve Bursa gibi büyük şehirlerin Tatar lokantaları aracılığıyla çi börek tüm Türkiye'ye yayılmış, sokak yemeklerinin gözdesi olmuş ve restoran menülerinde haklı yerini almıştır. Bu tarif, Kırım'dan Eskişehir'e, oradan da bugünkü modern Türk sofralarına uzanan asırlık geleneği ev koşullarında en otantik ve en lezzetli haliyle sofralarınıza taşıyor.
❓ Sık Sorulan Sorular
Doğru yazımı "çi börek" mi yoksa "çiğ börek" mi?
Doğrusu "çi börek" ya da bitişik "çibörek"tir. Halk arasında "çiğ börek" olarak da bilinir ama bu yanlıştır. Türkçedeki "çiğ" (pişmemiş) kelimesiyle hiçbir ilgisi yoktur. İsim, Kırım Tatarcası "çiy/çi" yani "ham hamur" kelimesinden gelir ve etin çiğ olduğu anlamına asla gelmez. TDK ve Kırım Tatar dernekleri resmi yazım olarak "çi börek" formunu kabul eder.
Çi börek buzdolabında kaç gün dayanır?
Kızartılmış haliyle hava almayan kapalı kapta buzdolabında 2-3 gün tazeliğini korur. Tüketmeden önce 180 derece fırında 5-7 dakika ısıtırsanız çıtırlığı geri gelir, mikrodalga kullanmayın çünkü hamur lastiksi olur.
Çi börek neden balon gibi şişmiyor?
Üç ana sebep vardır: 1) Hamur fazla kalın açılmış, 2) Kenarlar tam kapanmamış (buhar dışarı kaçıyor), 3) İç harca su eklenmemiş. Bu üçünü doğru uyguladığınızda börek mutlaka şişer ve klasik Tatar formuna kavuşur.
Çi böreğin hamuru neden yağ çekiyor?
İki ana sebep: 1) Yağ sıcaklığı düşük (175 derecede olmalı), 2) Hamur fazla yumuşak (kulak memesinden biraz sert olmalı). Yağ sıcaklığını sürekli kontrol edin ve hamur kıvamını doğru tutturduğunuzda yağ çekme sorunu yaşamazsınız.
Çi börek yaparken en sık yapılan hata nedir?
En sık yapılan hatalar: 1) Hamuru yeterince dinlendirmemek, 2) İç harca su eklememek, 3) Hamuru kalın açmak, 4) Yağ sıcaklığını yanlış tutturmak. Bu dördünü doğru uyguladığınızda profesyonel lokanta sonucu garantidir.
Çi börek kaç kişilik?
Bu tarif 4-5 kişilik olarak hesaplanmıştır ve yaklaşık 20 adet çi börek çıkar. Kişi başı 4-5 adet hesaplanırsa rahatlıkla 4-5 kişiye yeter.
Çi börek dondurulabilir mi?
Evet, kızartılmamış ham haliyle hava almayan kapta yağlı kağıt arasına yerleştirerek 2 aya kadar dondurabilirsiniz. Pişirmek için çözmeden direkt 175 derece yağa atın, normal süreden 1-2 dakika uzun kızartın.
Çi börek için hangi kıyma kullanılır?
Klasik Tatar tarifinde orta yağlı (%15-20) dana kıyması kullanılır. Az yağlı kıyma kuru ve sert iç harç verirken, çok yağlı kıyma ise pişerken aşırı yağ salıp böreği yağlı yapar. Kuzu kıyması da uygundur ve daha aromatik bir tat verir.
Çi börek malzemeleri değiştirilebilir mi?
Klasik Tatar tarifi için temel malzemeleri (un, su, tuz, kıyma, soğan) koruyun; bu otantik karakteri belirler. Modern yorumlar için tavuk kıyması, ıspanaklı-peynirli, patatesli versiyonlar da yapılabilir ama bunlar artık "çi börek" değil "Tatar böreği"
Yasal Uyarı: Bu sayfadaki tarif, besin değerleri ve saklama bilgileri yalnızca genel bilgi amaçlıdır.
Tıbbi veya alerjik rahatsızlığınız varsa hekiminize danışınız.
Gezginbirchef sitesi tarif sonuçlarından doğabilecek sağlık sorunlarından sorumlu tutulamaz.